Guy Sorman
Đôi khi cần so sánh những
gì không thể so sánh. Dù chỉ để đánh thức những lương tri bị gây mê. Giữa năm
1933 và 1940, nhiều triệu người tị nạn thoát khỏi Đức, Ba Lan, các nước Bắc Âu,
chạy trốn chủ nghĩa quốc xã, vấp phải các biên giới bị đóng chặt. Họ tên là Nathan, Samuel hay Rachel. Chẳng hạn Nathan,
đoán trước được tình hình, đã chạy trốn khỏi Đức ngay từ mùa hè năm 1933, năm
tháng sau khi Hitler lên cầm quyền. Ông muốn sang Hoa Kỳ : nhập cảnh bị từ
chối. Thử sang Tây Ban Nha, cũng bị từ chối. Do một chút tình cờ, ông lọt vào
Pháp, không được đón nhận nhưng cũng không bị xua đuổi. Chỉ đến năm 1938 chính
phủ Daladier, do quốc hội của mặt trận bình dân bầu lên, mới nộp cho Đức những
người Do Thái tìm cách chạy sang Pháp. Nathan thoát được chế độ Vichy[1],
bằng cách gia nhập hàng ngũ – thưa thớt - của Kháng chiến, bên cạnh những người
cộng hòa Tây Ban Nha, sống sót từ nội chiến. Nathan có sáu anh chị em, tất cả đều
bị tàn sát trong các trại tập trung phát xít và mẹ ông chết đói trong khu ổ chuột
Varsovie. Sáu triệu nạn nhân của nạn diệt chủng Do Thái (Shoah) không gây nên –
ngoài cộng đồng Do Thái – một xúc động lớn nào, cho đến khi có vụ xử án (tên
cai ngục phát xít) Adolf Eichemann ở Jérusalem năm 1961.