Theo Quê Choa
Theo tin từ một số bạn bè Trương Duy Nhất, phiên phúc thẩm vụ án Trương Duy Nhất đã diễn ra tại tòa án tối cao Đà Nẵng sáng nay, ngày 26/6/2014. Phiên tòa bắt đầu từ 8h30, gần như không có tranh biện và kết thúc chóng vánh vào lúc 10h kém 15. Trương Duy Nhất vẫn bị tòa phúc thẩm tuyên y án với 2 năm tù giam theo điều 258 Bộ luật hình sự.
Không có gì lạ, không có gì bất ngờ ở các phiên tòa lấy án bỏ túi làm căn bản.
Sau đây là bài bào chữa của luật sư Trần Vũ Hải.
BÀI BÀO CHỮA CHO BỊ CÁO TRƯƠNG DUY NHẤT TRONG PHIÊN TÒA XÉT XỬ PHÚC THẨM NGÀY 26/6/2014 TẠI TÒA PHÚC THẨM - TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO TẠI ĐÀ NẴNG
(Những nội dung chính)
Luật sư Trần Vũ Hải
A. Tóm tắt vụ án:
Ông
Trương Duy Nhất (TDN) là chủ trang web truongduynhat.vn từ ngày
01/12/2010 (trước đó có một sốtrang blog khác). Trang
truongduynhat.vn đã đăng tải trên 1000 bài viết của TDN và một số
người khác cho đến khi TDN bị Cơ quan An ninh điều tra (ANĐT) - Bộ Công
An bắt khẩn cấp vào ngày 26/5/2013 theo điều 258 Bộ luật Hình sự (BLHS).
Ngày 19/11/2013, Cơ quan
ANĐT có bản Kết luận điều tra số 14/ANĐT và ngày 17/12/2013,
Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao (VKSTC) có Cáo trạng số 03/VKSTC-V2
cáo buộc TDN tội “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm
lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức,
công dân” qui định tại điều 258 BLHS. Ngày 04/3/2014, Tòa án nhân dân
thành phố Đà Nẵng (TAND ĐN) đã đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm và
tuyên bị cáo TDN 2 năm tù giam theo khoản 2, điều 258 BLHS. Bị cáo TDN
đã có đơn kháng cáo bản án sơ thẩm, kêu oan.
B. Quan điểm của luật sư Trần Vũ Hải về vụ án:
I.
Việc điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm đối với TDN chưa thực hiện đúng
theo Bộ luật Tố tụng Hình sự (BL TTHS), chưa theo đúng những quy định
của Hiến pháp 2013.
1. Cơ quan ANĐT không có thẩm quyền điều tra ông TDN về điều 258 BLHS
Điều 12 Pháp lệnh về Tổ chức điều tra hình sự 2004 (sửa đổi
năm 2006, 2009) quy định về thẩm quyền điều tra của Cơ quan An
ninh điều tra trong Công an nhân dân:
1. Cơ
quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh điều tra các vụ án hình sự về
các tội phạm quy định tại Chương XI, Chương XXIV và các tội phạm quy
định tại các điều 180, 181, 221, 222, 223, 230, 231, 232, 236, 263, 264,
274 và 275 của Bộ luật hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét
xử của Toà án nhân dân cấp tỉnh.
2.
Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an điều tra các vụ án hình sự về những
tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp thuộc thẩm quyền điều tra của
Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh quy định tại khoản 1 Điều này
nhưng xét thấy cần trực tiếp điều tra.
Như
vậy, Cơ quan ANĐT - Bộ Công an không có thẩm quyền điều tra các
vụ án hình sự quy định tại điều 258 BLHS. Việc Cơ quan này đã
khởi tố và điều tra đối với ông TDN theo điều 258 BLHS là trái
thẩm quyền điều tra, vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nên Kết
luận điều tra của cơ quan này đối với ông TDN không có giá trị
pháp lý.
2. Về việc bắt khẩn cấp ông TDN là không có căn cứ
TDN bị bắt theo lệnh bắt khẩn cấp của Cơ quan ANĐT.
Theo quy định tại khoản 1 điều 81 BL TTHS, những trường hợp sau đây thì bị bắt khẩn cấp:
a) Khi có căn cứ để cho rằng người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng;
b)
Khi người bị hại hoặc người có mặt tại nơi xảy ra tội phạm chính mắt
trông thấy và xác nhận đúng là người đã thực hiện tội phạm mà xét thấy
cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn;
c)
Khi thấy có dấu vết của tội phạm ở người hoặc tại chỗ ở của người bị
nghi thực hiện tội phạm và xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó
trốn hoặc tiêu huỷ chứng cứ.
Trường hợp
ông TDN không thuộc các đối tượng trên, do vậy việc Cơ quan ANĐT
bắt khẩn cấp đối với ông TDN là không có căn cứ, vi phạm quy
định trên của BL TTHS.
3. Về bản Kết
luận Giám định (KLGĐ) ngày 04/11/2013 của Bộ Thông tin - Truyền
thông (TT-TT): Những người ký KLGĐ không phải là những giám định
viên hợp lệ theo quy định của pháp luật.
a. Kết
luận điều tra của Cơ quan ANĐT và Cáo trạng của VKSTC đều căn
cứ vào KLGĐ ngày 04/11/2013 của các thành viên giám định tập thể,
Bộ TT-TT, trong đó có ông Đặng Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ
này ký, điều phối việc giám định tập thể.
b. Theo điều 20 Luật Giám định Tư pháp:“…Bộ
Thông tin và Truyền thông… có trách nhiệm lựa chọn, lập và hằng năm
công bố danh sách người giám định tư pháp theo vụ việc, tổ chức giám
định tư pháp theo vụ việc ở lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý để đáp ứng
yêu cầu giám định của hoạt động tố tụng. Danh sách kèm theo thông tin
về chuyên ngành giám định, kinh nghiệm, năng lực của người giám định tư
pháp theo vụ việc, tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc được đăng tải
trên cổng thông tin điện tử của bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân
cấp tỉnh, đồng thời gửi Bộ Tư pháp để lập danh sách chung”.
Theo khoản 1 điều 23 Nghị định 85/2013/NĐ-CP: “Các
Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định tại Khoản 1
Điều 20 của Luật Giám định tư pháp có trách nhiệm rà soát, lựa chọn, lập
và công bố danh sách người giám định tư pháp theo vụ việc, tổ chức giám
định tư pháp theo vụ việc trước ngày 30 tháng 11 hàng năm”.
Chúng
tôi đã tra cứu trên trang điện tử của Bộ TT-TT nhưng không thấy
đăng tải danh sách giám định viên vụ việc, tổ chức giám định viên vụ
việc, do vậy ngày 12/12/2013, chúng tôi đã gửi thư tới Bộ TT - TT
để hỏi thông tin và ông Đặng Anh Tuấn đã có văn bản số
3765/BTTTT-PC ngày 23/12/2013 thừa nhận Bộ TT-TT chưa thực hiện
theo quy định trên. Ông Tuấn cũng cho biết, khi lựa chọn người
có đủ điều kiện theo quy định của Pháp lệnh Giám định tư
pháp để giới thiệu thực hiện giám định theo trưng cầu trong
trường hợp không đủ giám định viên tư pháp, Bộ TT-TT đều có văn
bản đề nghị Bộ Tư pháp công bố danh sách người giám định tư
pháp theo vụ việc trong lĩnh vực thông tin và truyền thông.
Tuy nhiên, đến nay (ngày 24/06/2014), tra cứu trên trang điện tử của Bộ
TT-TT, chúng tôi vẫn không thấy đăng tải danh sách giám định viên vụ
việc.
c. Theo khoản 1 điều 157 BL TTHS: “Nội dung kết luận giám định phải ghi rõ: thời gian, địa điểm tiến hành giám định; họ tên, trình độ văn hóa, trình độ chuyên môn của
người giám định; những người tham gia khi tiến hành giám định; những
dấu vết, đồ vật, tài liệu và tất cả những gì đã được giám định, những phương pháp được áp dụngvà giải đáp những vấn đề đã được đặt ra có căn cứ cụ thể”. Tuy
nhiên, tại KLGĐ không thấy nêu trình độ văn hóa, trình độ chuyên
môn của những người giám định. KLGĐ có liệt kê ra các phương
pháp thực hiện giám định: tổng hợp, thống kê, phân tích, so sánh, đối chiếu,
nhưng lại không thấy sử dụng những phương pháp này như thế nào
để thu được kết quả giám định. Như vậy, KLGĐ này không phù
hợp với quy định trên của BL TTHS nên không có giá trị pháp lý
(Chúng tôi đề nghị những người được coi là giám định viên phải
đến Tòa để trình bày về tư cách, chuyên môn và nội dung của
KLGĐ. Tại phiên tòa sơ thẩm, chúng tôi đã yêu cầu nhưng chưa được đáp
ứng, song Tòa án vẫn căn cứ vào KLGĐ để kết tội bị cáo).
4.
Tòa án cấp sơ thẩm đã không đảm bảo nguyên tắc xét xử công khai, nguyên
tắc tranh tụng, không công bố các tài liệu có trong hồ sơ vụ án tại
phiên tòa xét xử.
a. Không đảm bảo nguyên tắc xét xử công khai
Khoản 1 điều 31 Hiến pháp 2013 quy định: “Người bị buộc tội phải được Tòa án xét xử kịp thời trong thời hạn luật định, công bằng, công khai.”
Điều 18 BL TTHS quy định: “Việc xét xử của Toà án được tiến hành công khai, mọi người đều có quyền tham dự…”
Tại Quyết định số 04/2014/HSST- QĐ về việc đưa ra xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đối với bị cáo TDN của TAND TP. Đà Nẵng ghi “vụ án được xét xử công khai”.
Vợ bị cáo TDN đã có đơn đề nghị Tòa tạo điều kiện cho nhiều người thân,
bạn bè, đồng nghiệp tham dự phiên xử. Sáng ngày xét xử sơ thẩm, những
người này có mặt đông đủ trước tòa, nhưng đều không được vào tham dự.
Như vậy, Tòa cấp sơ thẩm đã không thực hiện đúng trình tự luật định, vi
phạm những quy định nêu trên của Hiến pháp và BL TTHS.
b. Không công bố các tài liệu có trong hồ sơ vụ án tại phiên tòa, không tạo điều kiện cho luật sư khi hỏi bị cáo.
Điều 214 BL TTHS quy định:“Các tài liệu có trong hồ sơ vụ án đều phải được công bố tại phiên tòa”.
Tuy
nhiên, tại phiên tòa sơ thẩm, tôi đã đề nghị Hội đồng xét xử công bố
(hoặc cung cấp cho bị cáo TDN) những tài liệu được coi là căn cứ để buộc
tội bị cáo là: 12 bài viết, đăng của TDN, Bản Kết luận giám định. Bà
thẩm phán không chấp nhận, không thực hiện quy định trên của BL TTHS.
Điều 209, khoản 3 BL TTHS qui định: Người bào chữa hỏi về những tình tiết liên quan đến việc bào chữa. Tại phiên tòa sơ thẩm, tôi
hỏi bị cáo về từng bài viết, cùng động cơ, ý thức của bị cáo khi viết, ý
kiến của bị cáo về KLGĐ. Tuy nhiên, chủ tọa chỉ cho luật sư hỏi 7 bài
trong 12 bài TDN viết, đăng, không cho luật sư hỏi tiếp những tình tiết
liên quan đến 5 bài còn lại, làm trái qui định trên của BL TTHS.
c. Không đảm bảo nguyên tắc tranh tụng trong xét xử
Tại khoản 5 điều 103 Hiến pháp 2013 quy định: “Nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm”.
Điều 218 BL TTHS quy định:
Bị
cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác có quyền trình
bày ý kiến về luận tội của Kiểm sát viên và đưa ra đề nghị của mình;
Kiểm sát viên phải đưa ra những lập luận của mình đối với từng ý kiến.
Người
tham gia tranh luận có quyền đáp lại ý kiến của người khác. Chủ toạ
phiên toà không được hạn chế thời gian tranh luận, tạo điều kiện cho
những người tham gia tranh luận trình bày hết ý kiến, nhưng có quyền cắt
những ý kiến không có liên quan đến vụ án.
Chủ
tọa phiên tòa có quyền đề nghị Kiểm sát viên phải đáp lại những ý kiến
có liên quan đến vụ án của người bào chữa và những người tham gia tố
tụng khác mà những ý kiến đó chưa được Kiểm sát viên tranh luận.
Tuy nhiên, nguyên tắc và những quy định này đã không được đảm bảo trong phiên tòa sơ thẩm. Ví dụ:
Khi
vị đại diện Viện Kiểm sát thay đổi quan điểm so với bản Cáo trạng, cho
rằng những bài viết và đăng của TDN xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước
(tức không thuộc đối tượng xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ
chức, công dân). Nhưng khi tôi cho rằng bị cáo không xâm phạm lợi ích
Nhà nước và đề nghị vị đại diện Viện Kiểm sát nếu giữ quan điểm như vậy,
phải xác định những lợi ích nào của Nhà nước bị xâm phạm trong vụ án
này (những lợi ích Nhà nước được quy định trong điều khoản nào của văn
bản pháp luật nào), vị đại diện Viện Kiểm sát đã không tranh luận lại,
và chủ tọa cũng không yêu cầu vị đại diện Viện Kiểm sát đáp lại, mặc dù
tôi đã đề nghị.
Phần tự bào chữa của bị cáo bị chủ tọa cắt ngang và đại diện Viện kiểm sát cũng không tranh luận lại với bị cáo.
II/ Không
có căn cứ xác định 12 bài viết, đăng của TDN nêu trong Cáo trạng xâm
phạm đến lợi ích Nhà nước và không có căn cứ xác định tình tiết nghiêm trọng đối với trường hợp TDN, nhưng tòa sơ thẩm vẫn kết tội TDN theo điều 258, khoản 2.
Cho đến nay, chúng tôi chưa thấy định nghĩa về lợi ích Nhà nước.Tuy nhiên, Hiến pháp 2013 có những quy định sau về Nhà nước:
Khoản 1 điều 2 Hiến pháp:
Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân..
Điều 3 Hiến pháp:
Nhà
nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; công nhận, tôn
trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi người có
cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.
Như
vậy, có thể xác định lợi ích Nhà nước là những lợi ích vì dân, vì dân
giàu nước mạnh, dân chủ công bằng, văn minh, vì một nền pháp quyền (để
đảm bảo quyền con người, quyền công dân, quyền làm chủ của nhân dân).
12 bài viết, đăng của TDN nêu trong Bản án sơ thẩm gồm:
(1) Bài “Trong Đảng và ngoài Đảng”
Bài viết kể lại 4 câu chuyện vui có thật về đảng và đảng viên mà ông TDN trực tiếp chứng kiến, nhân ngày thành lập Đảng.
(2) Bài “Chấm điểm Thủ tướng”
Bài viết nêu lên những nhận xét của cá nhân TDN về Thủ tướng Chính phủ.
(3) Bài “Chấm điểm bộ tứ nguyên thủ”
Bài
viết nêu lên những nhận xét của cá nhân TDN về 04 vị lãnh đạo: Tổng Bí
thư Nông Đức Mạnh, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Thủ tướng Nguyễn Tấn
Dũng, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng.
(4) Bài “Tại sao chỉ là bóng đá”
Bài viết thể hiện quan điểm của TDN phê phán về tình trạng hiện nay của một số hội, đoàn
(5) Bài “Bóng đá và Đảng”
Bài viết nêu một số thông tin về bóng đá và đặt vấn đề lãnh đạo hội, đoàn không nhất thiết phải là Đảng viên.
(6) Bài “Việt Nam 2011”
Bài
viết này, TDN đã nêu những số liệu chứng minh nền kinh tế Việt
Nam năm 2011 đã không đạt nhiều chỉ tiêu, kế hoạch đã đề ra. Các
nhà lãnh đạo và Quốc hội chưa tìm được giải pháp để khắc phục vấn đề
này.
(7) Bài “Chất lượng Chính phủ quá tệ”
Bài viết tổng hợp số liệu thông qua một cuộc khảo sát các bạn đọc trên trang truongduynhat.vn để đánh giá chất lượng Chính phủ.
(8) Bài “Khi Chủ tịch nước tập làm văn”
Bài viết nêu nhận xét của cá nhân TDN về một bản thông điệp của Chủ tịch nước.
(9) Bài “Từ Đồng Nọc Nạn đến Đoàn Văn Vươn”
Bài viết là những cảm tưởng, suy nghĩ của TDN về vụ Đoàn Văn Vươn và vụ Đồng Nọc Nạn.
(10) Bài “Tổng Bí thư và Thủ tướng nên ra đi”
Bài viết là những nhận xét, suy nghĩ của TDN về tình hình kinh tế, chính trị của đất nước.
(11) Bài “Bỏ phiếu cùng Quốc hội”
Bài viết đưa ra số liệu thống kê trong một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm cùng quốc hội qua “thùng phiếu điện tử” trên website Một góc nhìn khác.
(12) Bài “Những chiếc lồng son”
Bài
viết này của một tác giả ký tên Nguyễn Dương gửi đến website
truongduynhat.vn, có nội dung là những cảm nghĩ của tác giả về nghề báo,
về thực trạng tại các bệnh viện, trường học….
Không có căn cứ để xác định 12 bài này xâm phạm đến lợi ích Nhà nước và chính bản án sơ thẩm cũng không nêu được căn cứ nào.
VKS truy tố TDN theo khoản 2, điều 258 (phạm tội trong trường hợp nghiêm trọng), nhưng không nêu căn cứ nào để xác định tình tiếtnghiêm trọng. Ngay trong Bản án sơ thẩm cũng không nêu căn cứ nào để chứng minh về tình tiết nghiêm trọng.
Rõ ràng, Tòa sơ thẩm đã tùy tiện kết tội bị cáo theo điều 258, khoản 2, BLHS mà không chứng minh được hành vi của bị cáo xâm phạm lợi ích nhà nước, thuộc trường hợp nghiêm trọng.
Thực tế 12 bài viết, đăng này là những ý kiến của bị cáo (và 1 bạn đọc khác), đánh giá về tình hình đất nước, một số cơ quan
nhà nước, nhận xét về lãnh đạo Đảng, nhà nước, thực hiện quyền tự do
ngôn luận, quyền giám sát của công dân. Những quyền này được Đảng, nhà
nước khuyến khích, pháp luật tôn trọng và bảo đảm, để góp phần xây dựng
một nhà nước pháp quyến dân chủ.
C. Đề xuất của luật sư Trần Vũ Hải đề nghị Tòa án giải quyết vụ án:
1. Xác
định Cơ quan ANĐT đã điều tra không đúng thẩm quyền, bắt khẩn
cấp TDN không có căn cứ, Kết luận điều tra không có giá trị
pháp lý.
2. Những
người ký vào KLGĐ không phải là những giám định viên hợp lệ,
nội dung KLGĐ không phù hợp BL TTHS, KLGĐ không có giá trị pháp
lý.
3. Tòa án cấp sơ thẩm đã xét xử chưa công khai và chưa đúng nhiều quy định theo BL TTHS, chưa đảm bảo nguyên tắc tranh tụng.
4. Xác
định 12 bài viết, đăng của TDN nêu trong Bản án sơ thẩm không xâm phạm
lợi ích nào của Nhà nước, không có căn cứ xác định thuộc trường hợp nghiêm trọng theo khoản 2, điều 258 BLHS.
5. Xác
định những bài viết của TDN thể hiện TDN thực hiện quyền tự
do ngôn luận, quyền giám sát của nhân dân đối với Đảng và Nhà
nước, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia
thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề
của cơ sở, địa phương và cả nước (điều 53, 69 Hiến pháp
1992 tương ứng các điều 28, 25 Hiến pháp 2013), phù hợp với điều 19
khoản 2 và khoản 3 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị
1966 (Việt Nam tham gia năm 1984). Những quan điểm cá nhân của TDN
có thể đúng, có thể chưa chính xác nhưng TDN có quyền đưa ra
và giữ quan điểm của mình, những người khác có quyền đánh
giá, nhận xét, tranh luận về quan điểm của TDN để thể hiện
Việt Nam là một nước thực sự dân chủ, xứng đáng là thành viên của
Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc.
6. Trương Duy Nhất không phạm tội Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân (điều 258 BLHS), ông phải được trả tự do ngay tại phiên tòa.